De expliciete organisatie
Professionele organisaties van nu zijn geen hiërarchisch aangestuurde machinaties vol met ja-knikkers die braaf het werk uitvoeren voor de baas. Integendeel: hoog opgeleide, mondige individuen komen er samen om hun expertise in te brengen en daarmee een bijdrage te leveren aan het doel van de organisatie, dat ze zelf voor een deel vormgeven. Dat betekent dat de organisatie gemaakt wordt door deze mensen en door niets of niemand anders. Leidinggevenden richten zich idealiter op het creëren van de optimale omstandigheden waarin die professionals dat kunnen doen. Zij hebben vooral een dienende taak.
Waar in sterk hiërarchisch geleide organisaties één kader, één verhaal of één visie voldoende is om de doelen van de organisatie in samen te vatten, ligt dat bij moderne professionele organisaties niet zo eenvoudig. Waar mensen samenwerken die juist om hun kennis of intelligentie zijn uitgenodigd mee te doen, bestaan noodgedwongen verschillende visies en worden verschillende kaders gehanteerd. Sterker nog, in professionele organisaties wordt van medewerkers een behoorlijke eigenzinnigheid verwacht, in elk geval voor zover die eigenzinnigheid een neveneffect is van hun kennis en expertise. Professionals hebben speelruimte nodig die hen in staat stelt zichzelf in hoge mate te verwerkelijken in hun werk. Een professionele organisatie is dan ook bovenal op te vatten als een verzameling individuele krachten. Elk individu brengt daarbij zijn of haar eigen werkelijkheid mee, vertelt daarover zijn eigen verhalen en hanteert daarbij soms zelfs zijn eigen vocabulaire.
Maar waarop kunnen dit type organisaties worden aangesproken door de buitenwereld? En welke kaders voor handelen gelden er voor de medewerkers? Op welke manier kunnen medewerkers hun eigen behoefte aan zingeving en reflectie vormgeven binnen hun werk? Hoe kunnen ze hun eigen waarde toevoegen aan het grotere geheel?
Samen met collega-communicatieadviseur Paul van der Heijde, en voortbouwend op de ideeën achter Verhalen in organisaties heeft Ymkje de Boer het concept van 'De Expliciete Organisatie' ontwikkeld. Het is hun overtuiging dat het onvoldoende is (en zelfs contraproductief kan zijn) om de bovenstaande vragen te beantwoorden met een van bovenaf geformuleerd mission statement. Het lukt beter als er een appèl wordt gedaan op de krachten van de leden van de organisatie, die immers de organisatie maken. Denk hierbij vooral aan hun dialogische en narratieve capaciteiten. 'Dialogisch' staat voor een reflectieve manier van met elkaar communiceren. 'Narratief' betekent 'verhalend, op de wijze van een verhaal'. Anders gezegd: door een grondige gezamenlijke reflectie op elkaars verhalen, ontstaat zicht op een gedeeld verhaal. Eindresultaat is niet zomaar een corporate story, maar een shared narrative. Belangrijk in dit traject zijn dus de gezamenlijke reflectie als waardevol proces op zichzelf, maar zeker ook het eindresultaat, als borging van de reflectie en als overdraagbaar (communiceerbaar) verhaal voor anderen die er niet direct bij betrokken waren.
Ymkje de Boer en Paul van der Heijde bieden organisaties een traject aan, waarin centraal staan:
1. een vorm van gezamenlijke reflectie op het eigen functioneren in relatie tot de
omgeving op gang brengen met behulp van eigen verhalen over het dagelijks werk;
2. een 'gedeeld afdelingsverhaal' met elkaar schrijven dat kan dienen als inspirerend
kader dat houvast geeft voor de communicatie met derden.
Meer informatie bij Ymkje de Boer en ook
op www.profdialoog.nl van Van der Heijde Communicatie.